Spataderen: oorzaken, symptomen en behandeling
Spataderen: oorzaken, symptomen en behandeling
Zie je op je benen kronkelende aders die blauw of paars doorschermeren? Of voelen je onderbenen tegen het einde van de dag zwaar en vermoeid aan? Spataderen - in medische termen varices - duiken vooral op ter hoogte van de benen. Wat zijn spataders precies, wat is de oorzaak van spataderen en wanneer ga je best naar de dokter? In dit artikel krijg je antwoord op deze vragen.
Wat zijn spataders precies?
Spataderen of varices zijn aderen die wijder zijn geworden. Door die verwijding sluiten de klepjes in de aderen niet meer goed. Het gevolg? Het bloed stroomt minder efficiënt terug naar het hart waardoor het zich kan ophopen in de benen.
Normaal zorgen kleppen in de grotere aderen ervoor dat het bloed maar één richting uit kan stromen: omhoog, richting het hart. Wanneer die kleppen verzwakken of niet meer goed afsluiten, zakt het bloed deels terug naar beneden. De druk in de aderen neemt toe, wat ervoor zorgt dat de vaatwand verder uitrekt. Zo worden de aderen zichtbaar als kronkelende, blauw-paarse lijnen onder de huid.
Spataders komen vooral voor in de benen, zoals in de knieholte of op het bovenbeen. Soms liggen ze dieper onder de huid en zijn ze niet met het blote oog te zien. In dat geval kunnen ze enkel bevestigd worden via een duplex-echo.
Wat is de oorzaak van spataders?
Een eenduidige oorzaak voor spataderen is er niet altijd. Wel zijn er verschillende factoren die de kans verhogen.
Langdurig stilzitten of rechtstaanBreng je urenlang zittend of staand door zonder veel beweging? Dan moeten de aderen harder werken om het bloed omhoog te stuwen. Die aanhoudende druk kan ervoor zorgen dat de kleppen minder goed sluiten.
Overgewicht
Een hoger lichaamsgewicht zorgt voor extra belasting van de benen. Hierdoor stroomt het bloed moeilijker terug naar het hart, wat de kans op spataderen vergroot.
Leeftijd
Hoe ouder je wordt, hoe groter de kans op spataders. Na verloop van tijd verliezen aderen geleidelijk hun elasticiteit en slijten de kleppen, waardoor ze minder goed functioneren.
Erfelijkheid
Komen spataderen vaker voor in je familie? Dan is de kans groter dat je er ook gevoeliger voor bent. Sommige mensen erven van nature minder stevige vaatwanden of zwakkere kleppen.
Zwangerschap en hormonale veranderingen
Tijdens de zwangerschap oefent de groeiende baarmoeder extra druk uit op de bloedvaten in het bekken. Daardoor stroomt het bloed minder gemakkelijk uit de benen terug naar het hart. Bovendien maakt het hormoon progesteron de vaatwanden soepeler en minder stevig.
Roken en eerdere trombose
Stoppen met roken
is sterk aan te raden: het ondersteunt de bloedvaten, maar verbetert ook de algemene doorbloeding en gezondheid. Daarnaast kan een eerdere trombose de doorbloeding blijvend verstoren, wat het risico op spataderen verhoogt.
Wat zijn de symptomen van spataders in de benen?
Niet iedereen met spataderen in de benen ervaart automatisch klachten. Soms blijven de spataders beperkt tot een zichtbaar aspect zonder bijkomende hinder.
Typische symptomen van spataders zijn:
- Zichtbare, blauw-paarse aderen die kronkelig onder de huid lopen
- Een zwaar, vermoeid gevoel in de benen
- Jeuk ter hoogte van de aangedane zones
- Krampen, vooral ‘s nachts
- Een rusteloos gevoel in de benen
- Vochtophoping (oedeem), vooral rond de enkels of onderbenen na lang stilzitten of staan
- Huidveranderingen zoals verkleuring, eczeem of een verhard aanvoelende huid
In zeldzame situaties kan er een moeilijk genezende wonde ontstaan aan het onderbeen. Dit wordt ook wel een ‘open been’ genoemd en vraagt altijd medische opvolging.
Spataders: wanneer ga je naar de dokter?
Spataderen zijn vaak onschuldig. Meestal is een behandeling daarom niet noodzakelijk, zeker wanneer ze geen hinder veroorzaken.
Neem contact op met je arts wanneer:
- je last hebt van pijn, een uitgesproken zwaar gevoel of zwelling in de benen
- er verkleuringen, huidirritatie of andere huidveranderingen optreden
- een spatader rood, warm en gevoelig wordt, wat kan wijzen op een ontsteking
- je een behandeling overweegt en wil weten welke mogelijkheden er zijn
De arts zal je benen onderzoeken en kan, indien nodig, bijkomend onderzoek zoals een duplex-echo uitvoeren om de aderen beter in kaart te brengen.
Hoe kun je spataderen voorkomen?
Hoewel spataderen niet altijd volledig te voorkomen zijn, kun je het risico of de verergering beperken. Voldoende bewegen is hierbij zeer belangrijk. Probeer daarnaast langdurig stilzitten of -staan te vermijden. Wissel regelmatig van houding en las korte beweegmomenten in doorheen de dag. Ook eenvoudige kuitspieroefeningen, zoals enkele keren op je tenen gaan staan, kunnen helpen om de bloedcirculatie te activeren.
Een gezond gewicht vermindert de druk op de aderen in de benen en draagt bij aan een betere doorbloeding. Eventueel kunnen steunkousen ondersteuning bieden. Ze houden het proces niet volledig tegen, maar kunnen wel helpen om klachten zoals vermoeidheid en zwelling te verlichten.
Hoe ziet de behandeling van spataders eruit?
De keuze van de behandeling hangt af van de grootte, de ligging en de ernst van de spataderen. Zo kan een arts ervoor kiezen om de ader dicht te spuiten (sclerotherapie), waarbij een vloeistof of schuim wordt ingespoten die de aderwand doet verkleven. Een andere optie is een endoveneuze behandeling met warmte, waarbij de ader van binnenuit wordt afgesloten met behulp van laser- of radiofrequente energie. In sommige gevallen wordt een chirurgische ingreep overwogen, zoals het strippen van een grotere ader of het verwijderen van kleinere spataderen via mini-incisies.
Elke behandeling heeft eigen voordelen en aandachtspunten. Soms zijn er meerdere behandelsessies nodig voor een optimaal resultaat. Bovendien kunnen er na verloop van tijd nieuwe spataderen ontstaan.
Een gesprek met je arts helpt om te bepalen welke aanpak het meest geschikt is in jouw specifieke situatie.
Conclusie
Spataderen zijn verwijde aderen in de benen die ontstaan wanneer de kleppen minder goed functioneren. Typische symptomen van spataders zijn zware benen, vochtophoping of huidveranderingen. Door voldoende te bewegen en risicofactoren te beperken, kun je verergering helpen voorkomen. Bij twijfel of aanhoudende klachten is het verstandig om een arts te raadplegen.
