Fenylalanine en je gezondheid uitgelegd
Wat doet het aminozuur fenylalanine voor je gezondheid?
Fenylalanine is een essentieel aminozuur dat bijdraagt aan de productie van belangrijke neurotransmitters. Daarnaast vormt het één van de bouwstenen van eiwitten. Omdat je lichaam niet zelf fenylalanine kan aanmaken, ben je aangewezen op voeding om voldoende binnen te krijgen. In deze blog ontdek je wat fenylalanine precies is, hoe het werkt, in welke voeding het voorkomt en in welke situaties extra inname zinvol kan zijn.
Wat is fenylalanine?
Fenylalanine (afgekort als Phe of F) is één van de 20 aminozuren die wordt gebruikt om eiwitten op te bouwen. Deze eiwitten zijn op hun beurt onmisbaar voor de structuur en werking van cellen, weefsels en organen.
Het is een essentieel aminozuur. Dat betekent dat het lichaam deze stof niet zelf kan aanmaken en dat we het via voeding moeten aanvoeren. Fenylalanine maakt deel uit van vrijwel alle eiwitten in levende organismen en speelt een rol in verschillende biochemische processen in het lichaam.
Je kan fenylalanine vergelijken met het aminozuur alanine, maar met één belangrijk verschil. Aan fenylalanine is een aromatische ring (een fenylgroep) vastgemaakt. Door die ringstructuur gedraagt fenylalanine zich anders dan sommige andere aminozuren. Het mengt zich bijvoorbeeld minder makkelijk met water.
Wat doet fenylalanine in het lichaam?
Fenylalanine is een bouwsteen van eiwitten. Daarnaast fungeert het ook als uitgangsstof voor verschillende biologisch actieve stoffen die belangrijk zijn voor het functioneren van je zenuwstelsel. Een belangrijke taak van het aminozuur is de betrokkenheid bij de productie van neurotransmitters zoals dopamine, adrenaline en noradrenaline. Dopamine speelt een rol bij motivatie, concentratie en het gevoel van tevredenheid als je een doel bereikt of een positieve ervaring hebt. Adrenaline en noradrenaline zijn dan weer belangrijk bij alertheid en hoe het lichaam reageert op stress.
Omdat fenylalanine meewerkt aan de vorming van deze stoffen, zijn er aanwijzingen dat het kan bijdragen aan een stabiele gemoedstoestand en heldere geest bij periodes van mentale inspanning. Tegelijk is verder wetenschappelijk onderzoek nodig om deze mogelijke effecten verder te onderbouwen.
Wat is fenylketonurie (PKU)?
Hoewel fenylalanine een essentieel aminozuur is, kan het voor sommige mensen schadelijk zijn. Dat geldt in het bijzonder voor mensen met fenylketonurie (PKU).
Bij deze erfelijke stofwisselingsziekte werkt het enzym fenylalaninehydroxylase onvoldoende of ontbreekt het volledig. Dit enzym is normaal verantwoordelijk voor de omzetting van fenylalanine in tyrosine, een ander aminozuur. Wanneer deze omzetting niet goed verloopt, kan fenylalanine zich opstapelen in het lichaam. Een te hoge concentratie fenylalanine kan toxisch worden en onder meer hersenschade veroorzaken. Daarom is het voor mensen met PKU essentieel om hun inname van fenylalanine strikt te beperken.
In welke voeding komt fenylalanine voor?
Fenylalanine is van nature aanwezig in eiwitrijke voedingsmiddelen. Wie gevarieerd eet en voldoende eiwitten binnenkrijgt, krijgt doorgaans ook voldoende van dit aminozuur binnen.
- Dierlijke bronnen
Vlees, vis, eieren, zuivelproducten zoals kaas, melk en yoghurt,...
- Plantaardige bronnen
Amandelen, pinda’s, sesamzaad, sojabonen,...
Aspartaam bestaat uit twee aminozuren, waaronder fenylalanine. Daarom bevatten producten die gezoet zijn met aspartaam - zoals bepaalde kauwgom, suikervrije snacks, light frisdranken - ook fenylalanine. Toch vormt aspartaam geen belangrijke bron van fenylalanine. Op verpakkingen van producten met aspartaam staat verplicht vermeld: ‘bevat een bron van fenylalanine’. Deze waarschuwing is bedoeld voor mensen met fenylketonurie.
In welke situaties is een aanvulling zinvol?
Omdat het lichaam fenylalanine niet zelf kan produceren, is het belangrijk om er voldoende van binnen te krijgen via de voeding. Voor mensen die vegetarisch of veganistisch eten, kan het aangewezen zijn om extra aandacht te besteden aan een volwaardige eiwitinname. Wanneer iemand weinig eiwitten binnenkrijgt, kan een supplement met fenylalanine in bepaalde gevallen overwogen worden. Laat je bij voorkeur adviseren door een gezondheidsspecialist.
Waar moet je op letten bij het gebruik van fenylalanine?
Mensen met fenylketonurie (PKU) mogen geen extra fenylalanine innemen. Voor zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven, zijn onvoldoende gegevens beschikbaar over de veiligheid van innames die hoger liggen dan wat normaal via voeding wordt opgenomen. Ook wie ziek is of medicatie gebruikt, doet er goed aan om vooraf advies in te winnen bij een gezondheidsspecialist.
Conclusie
Fenylalanine is een essentieel aminozuur met een dubbele functie in het lichaam. Enerzijds vormt het een bouwsteen van eiwitten, anderzijds dient het als voorloper van belangrijke neurotransmitters. De meesten krijgen via een gevarieerd voedingspatroon met voldoende eiwitbronnen voldoende fenylalanine binnen. Voor bepaalde mensen (zoals vegetariërs of veganisten) kan extra inname overwogen worden. Mensen met fenylketonurie mogen daarentegen geen extra fenylalanine innemen. Raadpleeg bij twijfel altijd een arts of apotheker om te bepalen wat in jouw situatie aangewezen is.
