Alles over de overgang en je lichaam
De overgang uitgelegd: wat gebeurt er in je lichaam?
De overgang is een natuurlijke levensfase waar elke vrouw vroeg of laat mee te maken krijgt. De overgangsklachten kunnen sterk verschillen: je menstruatiecyclus verandert, je krijgt het onverwachts erg warm, je wordt ’s nachts badend in het zweet wakker… In dit artikel lees je wat de overgang precies is, hoe je overgangsklachten herkent en welke mogelijkheden er zijn om deze periode zo goed mogelijk door te komen.
Wat is de overgang?
De overgang is de periode rond de laatste menstruatie. In deze fase verandert het lichaam geleidelijk van vruchtbaar naar niet meer vruchtbaar. De menopauze is het moment waarop de menstruatie definitief stopt, terwijl de overgang zowel de jaren ervoor als de jaren erna omvat.
De menopauze treedt gemiddeld op rond de leeftijd van 51 jaar. Meestal start ze tussen het 40ste en 60ste levensjaar. Bij ongeveer 1 op de 100 vrouwen begint de periode al voor hun 40ste.
Tijdens deze fase maken de eierstokken steeds minder oestrogenen en progestagenen aan. Uiteindelijk raken de eicellen op of reageren ze niet meer op hormonale prikkels. Deze hormonale veranderingen liggen aan de basis van de typische overgangsklachten.
Wat gebeurt er in je lichaam?
Wanneer de hoeveelheid oestrogeen daalt, heeft dat effect op verschillende processen in het lichaam.
- Het baarmoederslijmvlies ontwikkelt zich anders, waardoor je menstruatie onregelmatiger wordt
- Het temperatuurcentrum in de hersenen moet wennen aan de lagere hormoonspiegel, wat kan leiden tot plotselinge warmte-aanvallen of opvliegers
- De botdichtheid neemt af
- De spiermassa kan afnemen en de vetverdeling in het lichaam kan veranderen
Welke overgangsklachten komen vaak voor?
De klachten verschillen sterk van vrouw tot vrouw. Sommige vrouwen ervaren weinig hinder, anderen hebben meerdere symptomen tegelijk.
- Veranderingen in de menstruatie
Kortere of langere menstruatiecyclus, meer of minder bloedverlies, heftigere menstruatie, verandering in menstruatiepijn, hoofdpijn of rugpijn
- Opvliegers en nachtelijk zweten
Ongeveer 8 op de 10 vrouwen krijgt te maken met opvliegers. Deze ontstaan plots, duren meestal enkele minuten en gaan soms gepaard met roodheid en zweten. Nachtelijk zweten kan de slaap verstoren.
- Vaginale klachten
Door de hormonale veranderingen kan de vaginawand dunner en droger worden. Bij 3 op de 10 vrouwen leidt dit tot jeuk, een branderig gevoel of pijn tijdens het vrijen.
- Andere mogelijke klachten
Denk aan vermoeidheid, hartkloppingen, stemmingsveranderingen of prikkelbaarheid, slapeloosheid, concentratieproblemen, spier- en gewrichtspijn.
Het is niet altijd duidelijk of alle klachten rechtstreeks door de overgang worden veroorzaakt. Sommige symptomen kunnen ook samenhangen met ouder worden of veranderingen in het leven .
Wat kan een (vroege) overgang uitlokken?
De overgang is een natuurlijk onderdeel van ouder worden. Bij sommige vrouwen treedt de fase vroeger op dan verwacht. Vaak blijft de exacte oorzaak van een vroege overgang onduidelijk. Mogelijke factoren zijn:
- Erfelijke aanleg
- Chemotherapie of bestraling
- Het verwijderen van de eierstokken
- Bepaalde auto-immuunziekten
Leefstijl tijdens de overgang
De hormonale veranderingen die bij de overgang horen, kun je niet tegenhouden. Toch kun je met een gezonde leefstijl je lichaam zo goed mogelijk ondersteunen.
Gezonde en gevarieerde voeding, voldoende bewegen en aandacht voor ontspanning vormen daarbij de basis. Tijdens deze fase heb je vaak minder energie nodig. Anderzijds neemt de nood aan bepaalde voedingsstoffen juist toe, zoals eiwitten, calcium en vitamine D.
Regelmatig bewegen helpt niet alleen om de botten en spieren sterk te houden, maar kan ook bijdragen aan een stabielere stemming en een betere nachtrust.
De overgang: wanneer ga je naar de dokter?
Hoewel de overgang een normale levensfase is, zijn er situaties waarbij medische begeleiding aangeraden is:
- Bij uitzonderlijk hevig bloedverlies
- Wanneer je jonger bent dan 40 jaar en overgangsklachten ervaart
- Als je na meer dan een jaar zonder menstruatie opnieuw bloedverlies krijgt
- Wanneer overgangsklachten je dagelijks functioneren sterk beperken
Bij ernstige overgangsklachten kan een hormonale behandeling worden overwogen. Hierbij worden oestrogeenhormonen voorgeschreven, al dan niet in combinatie met progestageenhormonen . Deze behandeling kan helpen bij klachten zoals opvliegers, zweetaanvallen, slaapproblemen en vaginale droogheid . Ze wordt doorgaans enkel ingezet wanneer de klachten het dagelijks functioneren sterk beperken. Het gebruik ervan vraagt een zorgvuldige afweging van de voor- en nadelen samen met de arts.
Daarnaast bestaan er ook geneesmiddelen die zich richten op specifieke overgangsklachten. Zo kan clonidine worden ingezet tegen opvliegers en zweetaanvallen . Ook fezolinetant richt zich op het verminderen van opvliegers. In sommige situaties kunnen antidepressiva zoals paroxetine of venlafaxine helpen om de intensiteit en frequentie van opvliegers te verlagen.
Welke behandeling het meest geschikt is, verschilt per vrouw en per situatie. Bespreek voor persoonlijk advies je overgangsklachten met een gezondheidsspecialist.
Conclusie
De overgang is een natuurlijke periode waarin je lichaam zich geleidelijk aanpast aan een nieuwe hormonale balans. De ene vrouw ervaart slechts lichte veranderingen, terwijl de andere meer klachten ondervindt zoals opvliegers, slaapproblemen of stemmingswisselingen. Een gezonde leefstijl kan helpen om je lichaam in deze periode te ondersteunen. Blijven klachten aanhouden of zorgen ze voor veel ongemak? Dan is het verstandig om dit te bespreken met je huisarts.
